Emily Boudreau | LISA dịch

Bài viết được đăng trên Dạy&Học số 35

Kỹ năng tư duy phản biện – phân tích sự kiện để phản tư và đưa ra các quyết định – là những kỹ năng quan trọng học sinh cần có khi tham gia vào xã hội. Tuy nhiên, trong thời đại tin tức biến chuyển với tốc độ cực nhanh ngày nay, học sinh càng ngày càng khó phân biệt giữa thực tế với những điều không có thực để đưa ra được những quyết định đúng đắn. Điều này lại càng đặc biệt đúng trong đại dịch COVID-19.

Dự án Project Information Literacy – PIL (Dự án Năng lực Thông tin) đã công bố một báo cáo về việc sử dụng các tin tức trong 100 ngày đầu tiên từ khi đại dịch COVID-19 xảy ra để giúp các giáo viên, học sinh và sinh viên nắm bắt lại được tin tức từ những ngày đầu tiên và suy nghĩ phản biện về cách mà báo chí định hình câu chuyện quốc gia. Và từ đó, xác định được những gì chúng ta nhìn thấy và học hỏi, những gì chúng ta nghĩ, bản chất của chúng ta.

Nghiên cứu viên chính của dự án, Alison Head cho biết: “Quen thuộc với tin tức là một cách luyện tập thực tiễn xã hội mạnh mẽ, giúp nâng cao kiến thức về văn hóa, xã hội. Trong nghiên cứu của chúng tôi thực hiện năm 2018 về mức độ tiếp cận tin tức, chúng tôi nhận thấy cứ 10 học sinh thì sẽ có 7 em biết được tin tức từ lớp học, vì vậy lần này chúng tôi hỏi: ‘Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng tôi tập trung vào virus corona, câu chuyện lớn nhất của thế kỷ, và biến nó thành một quá trình học hỏi kinh nghiệm độc nhất và kịp thời trong một năm đầy khó khăn?'”

Theo Head, tài liệu mới này nhấn mạnh hai lĩnh vực phát triển quan trọng:

  • Tự chủ trong định hình thông tin. Head nói rằng đây là khả năng để giành lại quyền kiểm soát tin tức. Cần phải kéo trở lại và xem xét “dáng hình tin tức” để xác định các chủ đề và các phần thông tin quan trọng. Để giúp học sinh xây dựng kỹ năng này, phần đầu tiên của bản báo cáo trình bày các biểu đồ tương tác và tường thuật các mốc thời gian cụ thể để thể hiện sự phát triển của câu chuyện COVID-19 theo trình tự thời gian. Tài nguyên học tập bao gồm các bài tập để xem các câu chuyện tin tức phát triển và quản lý sự chú ý của người đọc theo thời gian như thế nào.
  • Đọc hiểu trực quan là khả năng hiểu cách bố cục và cách trình bày các hình ảnh để bổ sung ý nghĩa cho một sự kiện tin tức, đồng thời gợi ra những phản ứng cảm xúc nhất định. Phần thứ hai của báo cáo xem xét hình ảnh tin tức về virus corona và vai trò của ánh sáng, góc độ hoặc cách cắt xén ảnh trong việc làm thay đổi một thông điệp trực quan tới người xem.

Trong bối cảnh lớp học, các nhà giáo dục có thể sử dụng nghiên cứu này như một nguồn tài liệu đọc và giảng dạy để gợi mở các câu hỏi của học sinh và  phát triển kiến thức của người dân. Dưới đây là một vài hoạt động và câu hỏi để thúc đẩy tư duy trong lớp học được phát triển bởi nhóm PIL.

Hiểu bối cảnh tin tức

Dựa trên chính trải nghiệm của học sinh, hỏi xem các em nhớ những câu chuyện hay hình ảnh tin tức nào từ đầu đại dịch. Những câu chuyện đã đến tai các em như thế nào? Các em tìm thấy tin tức ở đâu? Làm thế nào các em biết rằng tin tức này là đáng tin cậy?

So sánh các nguồn tin tức

  • So sánh hai tin tức trong cùng một ngày từ hai nguồn khác nhau hoặc hai tin tức cùng một nguồn nhưng được đăng vào các thời điểm khác nhau. Có gì giống? Có gì khác? Tiếng nói của nhóm người nào đang được đưa ra? Bài viết đó đang hàm ý những giả định nào về đối tượng mà họ nghĩ sẽ đọc tin của họ?
  • So sánh hai hình ảnh từ bài báo cáo. Kỹ thuật hình ảnh có đóng góp như thế nào đến phản ứng của các em? Điểm chung của các kỹ thuật hình ảnh là gì? Có gì khác biệt? Ai được giới thiệu trong hình ảnh tin tức đó?

Đào sâu, nghiên cứu

  • Có nhóm người nào bị bỏ ngoài ngoài phạm vi của bài báo cáo không? Ai? Và tại sao giới truyền thông lại không chú ý đến họ?
  • Chọn một hình ảnh cụ thể. Tìm hiểu xem nó được xuất bản lần đầu lúc nào và ở đâu, và những nơi mà nó được sử dụng lại. Hình ảnh đó có bị cắt không? Nếu có, nó đã bị cắt những gì?

Tóm lại, các ý quan trọng các nhà giáo dục cần lưu ý là:

  • Tập trung vào “dáng hình” của tin tức để hiểu các xu hướng chính và cách những xu hướng đó định hình quan điểm của cộng đồng.
  • Lưu ý rằng việc sắp xếp, sử dụng các hình ảnh trực quan cũng là một công cụ truyền tải thông tin.
  • Luôn đặt câu hỏi ý kiến của nhóm người nào đang được đại diện trong tin tức đó, và ai là người đưa ra, kể ra câu chuyện này.

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here