Shanna Peeples | Phương Thục lược dịch

Bài đăng trên Dạy và học số 32 – tháng 02/2021

Tôi thường mở đầu các buổi hội thảo chuyên môn dành cho giáo viên bằng một câu hỏi yêu thích: “Trong vai trò một nhà giáo, thầy/cô cảm thấy điều gì là khó khăn nhất?” Và, tôi thường nhận được các câu trả lời tương tự nhau như:

“Học sinh thờ ơ, không có động lực, hoặc buông thả”

“Học sinh không coi trọng giáo dục”

“Phụ huynh không ủng hộ”

“Những đứa trẻ không tin vào bản thân” 

“Chúng dễ bị phân tâm bởi công nghệ”

Trong một buổi thuyết trình dành cho các giáo viên phổ thông, một thầy giáo đã cố gắng bắt chuyện tôi vào giờ giải lao để hỏi liệu khi nào tôi sẽ đi vào vấn đề chính của buổi chuyên đề về việc những đứa trẻ hư hỏng thường như thế nào:

  • “Những học sinh như vậy cần hiểu rằng ở bên ngoài thế giới thực, không ai sẽ để tâm đến các ý kiến của chúng và có phải thầy chuẩn bị hướng dẫn chúng tôi cách để nói với chúng điều đó?”
  • “Không, tôi sẽ không làm điều đó”

Thay vào đó, tôi hỏi anh ấy có từng cảm thấy mình bị phớt lờ không. “Thầy có từng cảm thấy như không ai quan tâm đến các ý kiến của mình không? Khi mà thầy không được đưa ra quyết định về các lớp học và học sinh của mình?” Anh ấy ngừng nói và nhìn tôi chằm chằm. 

Điều đó khiến tôi tự hỏi: Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta chôn vùi năng lực giáo viên của mình bằng những giả định như vậy về học sinh? Nếu chúng ta thực sự nghĩ về điều này, thì tại sao chúng ta không cho chúng cơ hội để thử nghiệm ý tưởng của chúng trong thế giới thực? Tại sao chúng ta không tự tạo nên các cơ hội học tập  đòi hỏi những nỗ lực thực sự từ phía học sinh?

Có thể một trong những lý do gây ra sự thờ ơ ở học sinh là chúng ta đã loại bỏ tất cả sự lựa chọn của chúng. Sau đó, chúng ta lại bực bội và khó chịu khi chúng không thể “tự suy nghĩ”. 

Thường xuyên với tư cách là một nhà huấn luyện giáo viên, tôi bước vào lớp học mà bất kỳ học sinh nào cũng cảm thấy thân thuộc: bàn xếp hàng ngang, sách giáo khoa mở trên bàn, giáo viên giảng bài ở bên trên. Thiết kế lớp học này quen thuộc đến mức gần như vô hình; chúng ta chấp nhận rằng đó là khung cảnh mặc định cho việc học tập của trẻ em.

Một trong những nhu cầu cơ bản của con người là kết nối. Chúng ta muốn và cần sự đồng hành của người khác. Hơn nữa, chúng ta trở nên thông minh hơn bằng cách tham gia vào quá trình học tập xã hội, theo lý thuyết phát triển của Vygotsky. Lý thuyết nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trường học tập trong việc xác định cách trẻ em tư duy và những gì chúng nghĩ về (Vygotsky, 1962/1986).

Điều này đặc biệt đúng đối với tuổi thanh thiếu niên khi sự phát triển của chúng xoay quanh nhu cầu khám phá bản thân. Nếu chúng ta không đáp ứng được những nhu cầu này trong lớp học của mình, thì liệu rằng giáo viên chúng ta có chắc là tốt đẹp hơn màn hình điện thoại hay thiết bị điện tử khác? Khi chúng ta khuyến khích các hành vi xã hội tự nhiên, chúng ta đang giúp cho chính bản thân và trải nghiệm học tập trở nên thiết yếu và các công nghệ và các kịch bản sẵn có cũng khó để thay thế con người và việc giảng dạy của chúng ta.

Những điều diễn ra khi chúng ta chấp nhận việc đặt câu hỏi trong lớp học

Cho phép trí tò mò thực sự — điều thúc đẩy các nhà triết học, nghệ sĩ, nhà khoa học, nhà sử học, nhà thám hiểm và nhà đổi mới — là điều cơ bản nhất mà chúng ta có thể thay đổi trong quá trình giảng dạy của mình. Khi chúng ta lùi lại và cho phép học sinh bước lên trước với câu hỏi của chúng, một công tắc trong não bộ của chúng sẽ được bật và thay đổi mọi thứ. Khuyến khích học sinh tham gia cùng kiến tạo trải nghiệm học tập bằng cách đặt ra các câu hỏi chân thực, từ đó mang lại cho các em sức mạnh trí tuệ và nhận diện bản thân như những người tạo ra ý nghĩa.

Theo khoa học thần kinh, cách nhanh nhất để khởi động bộ não của bất kỳ ai là đặt một câu hỏi. Một nhà thần kinh học và giáo viên trung học, Judy Willis đưa ra giải thích rằng sự khám phá giống như chất caffeine đối với não bộ của trẻ em. Đó là bởi vì các câu hỏi kích hoạt một quá trình bên trong trí óc của chúng hoạt động giống như một loại máy dự đoán. Khi một câu hỏi đi vào hệ thống này, bộ não bắt đầu cố gắng giải quyết sự không chắc chắn bằng cách xây dựng các câu trả lời. Sự căng thẳng, bắt nguồn từ việc muốn biết liệu chúng có đoán đúng hay không, sẽ hấp dẫn não bộ ngay lập tức và theo một cách mạnh mẽ.

Sự tò mò của học sinh, cùng với những dự đoán qua ngôn từ viết ra hoặc nói ra của chúng, sẽ điều chỉnh não bộ tiến vào giai đoạn hoàn hảo cho sự tập trung chú ý. Tâm trí của chúng sẽ hoạt động giống như những người trưởng thành đặt cược cho một cuộc thắng thua. Kể cả khi học sinh không quan tâm đến chủ đề đó, thì bộ não của chúng vẫn cần tìm hiểu xem những giả thuyết dự đoán của chúng có đúng hay không, cũng như cách mà những người đã đặt tiền cần biết liệu anh ta thắng hay thua (Willis, 2014)

Giáo viên có thể sử dụng thông tin này như một phương thức để thách thức hệ thống thần kinh. Nếu chúng ta cẩn thận tạo bước đệm hướng tới nội dung bài giảng thông qua các câu hỏi của học sinh, chúng ta có thể tận dụng xu hướng tự nhiên của chúng để tạo ra trải nghiệm học tập sâu sắc hơn. Những trải nghiệm này sau đó sẽ giúp học sinh phát triển vốn từ vựng, kỹ năng nghe và nói, kỹ năng đọc viết và quan trọng nhất là tư duy phản biện của chúng.

Ý tưởng trên đã được chính tôi thử nghiệm. Là Giáo viên giỏi cấp quốc gia của năm, tôi đã đến thăm Trung Đông với tư cách là đại sứ giảng dạy Hoa Kỳ. Những chuyến đi một mình gây ra loại căng thẳng khiến trí não của tôi tập trung vào việc tìm đường xung quanh các sân bay và điều chỉnh cho phù hợp các chế độ an ninh cao. Điều này khiến tôi đã không có thời gian chuẩn bị những bài thuyết trình đầu tiên của mình như tôi thường làm. Trong những thời điểm không chắc chắn như vậy, những thực hành quen thuộc sẽ là thế mạnh, vì vậy tôi dựa vào những điều nền tảng của mình: Mời học sinh chia sẻ câu hỏi của chúng.

Mặc dù là lần đầu gặp mặt, những học sinh cuối cấp tại trường phổ thông ở Jerusalem vẫn tập trung trong một khán phòng vui vẻ chào đón tôi. Khi nhìn khoảng 200 học sinh tập hợp, tôi cảm thấy một làn sóng bất an bao trùm lấy mình. Khuôn mặt quan tâm của họ là tất cả sự khích lệ tôi cần để mở đầu giống như cách tôi đã làm ở trường của mình: chia sẻ một câu hỏi có ý nghĩa cá nhân.

Tôi bắt đầu bằng những lời chia sẻ với các học sinh: “Trước khi cô là một giáo viên, cô từng là một phóng viên và cô đã đưa tin về một số điều thực sự đáng buồn và đáng sợ. Và một số trong số những điều đó, cô không nghĩ là mình sẽ quên — đặc biệt là khi chúng xảy ra với trẻ em. Cô chấp nhận rằng những điều tồi tệ vẫn xảy đến với những người tốt. Đó chỉ là cách vận hành của thế giới. Điều cô dường như không thể chấp nhận được là khi những điều tốt đẹp xảy ra với những người xấu. Tại sao một số người ‘có được điều đó’? Tại sao một số người không bao giờ phải trả giá cho những gì họ làm với người khác? Cô không biết rằng bao giờ mình mới nhận được câu trả lời thỏa đáng, nhưng đó là một câu hỏi ám ảnh cô. Thế còn các em? Những câu hỏi vướng bận với em  là gì? Điều gì khiến các em bạn tâm? Hay làm các em buồn? Hay làm các em tức giận? Hay những điều gì khiến các em bối rối cho dù em có cố gắng tìm cách thay đổi suy nghĩ về nó như thế nào? ”

Sau khi nghe đến đây, mọi người liền giữ im lặng. Có vẻ như tất cả đều đang cân nhắc có nên tin tưởng một người phụ nữ xa lạ đến từ đất nước khác này không.

Tôi tiếp tục “Cô đã nhờ giáo viên của các em chuẩn bị cho mỗi người một mẩu giấy. Cô cũng mong muốn được biết về câu hỏi của các em là gì? Những điều các em cứ giữ trong lòng vì ngại hỏi là gì? Các em có phiền nếu chia sẻ với cô không? Nếu các em muốn có thể viết ra giấy.” 

Một sự yên tĩnh hấp dẫn bao trùm căn phòng khi các em bắt đầu viết. Tôi thở phào. Cảnh tượng này cũng tương tự như các lớp học khác của tôi vậy. Những gì đang được chia sẻ ở đây chính là cách mở đầu truyền thống của tôi cho bài học này. Tôi nghĩ, một phần lý do khiến căn phòng trở nên yên tĩnh là do tôi chân thành và mở lòng với những câu hỏi của chính mình. Những gì tôi chia sẻ với các em là những bức xúc của chính tôi về bản chất khó khăn của công lý, đây cũng là một chủ đề hấp dẫn đối với thanh thiếu niên.

Sau một vài phút, tôi dừng lại và hỏi liệu có ai muốn chia sẻ. Rất nhiều cánh tay giơ lên làm những người điều phối hoảng hốt.

  • “Tại sao lại có quá nhiều sự không khoan dung trong thế giới này’
  • “Nói dối liệu có bao giờ là chấp nhận được không?”
  • “Tại sao chúng ta lại đánh đồng tiền bạc với thành công? Liệu có những cách thức khác để trở nên thành công?”

Giáo viên của chúng cũng ngạc nhiên như tôi. Khi tôi chuẩn bị rời khỏi trường, một cô bé đã dừng tôi lại và nói: “Con chỉ muốn ôm cô và nói cảm ơn vì đã lắng nghe bọn con.” Khi chúng ta lo lắng rằng học sinh muốn có thêm công nghệ, trò chơi hoặc các tiết học phải vui hơn, có thể những gì chúng thực sự cần chỉ là được lắng nghe và được tin tưởng vào sức mạnh trí tuệ bên trong của chúng.

Bắt đầu với câu hỏi của chính bạn

Tính chân thực trong các câu hỏi của chính bạn là tất cả những gì bạn thực sự cần để bắt đầu trong quá trình chào mời các câu hỏi chân thực vào lớp học của bạn. Mọi thứ bạn cần đều đã có sẵn bên trong bạn. Khi tôi yêu cầu giáo viên chia sẻ ẩn danh những câu hỏi chân thực của họ với tôi, tôi thấy rằng họ cùng có những  mối bận tâm như các học sinh:

Ở Montana:

“Tại sao rất khó để tha thứ và bước tiếp?”

“Tại sao rất khó để lắng nghe người khác?”

“Tại sao con người/các tập đoàn lại đối xử với hành tinh này theo cách tồi tệ như vậy?”

Ở Ohio:

“Nếu ngày mai tôi chết, tôi có hối hận vì đã để công việc chi phối cuộc đời tôi không?”

“Tôi có phải là một người tốt không?”

“Tôi vô cùng yêu quý và quý trọng nhiều địa điểm đẹp trên thế giới — liệu chúng có tồn tại được không?”

“Tại sao lại xảy ra những vụ bắn người vô tội một cách ngẫu nhiên? Tiếp theo sẽ là những ai nữa? ”

“Tại sao có quá nhiều sự không khoan dung trên thế giới?”

Ở Texas:

“Tại sao chúng ta không thể đánh giá mọi người dựa trên chính con người của họ mà không hạ thấp họ vì ngoại hình hoặc những gì họ tin tưởng?”

“Tương lai mọi thứ sẽ như thế nào?”

“Những sang chấn hiện tại của rất nhiều học sinh sẽ ảnh hưởng đến não bộ trong tương lai như thế nào?”

Đọc những điều này, tôi thấy được nền tảng chung về tính nhân loại của chúng ta. Điều tuyệt vời hơn cả việc chúng ta chia sẻ những ý tưởng này trên toàn thế giới đó là trẻ em cũng thắc mắc những điều tương tự. Nếu chúng ta lùi lại và tạo không gian cho học sinh được nói và thực sự lắng nghe chúng, chúng sẽ cho chúng ta thấy được những điều ẩn chứa trong trái tim và tâm trí của chúng.

Học sinh của bạn không khác gì những học sinh này. Nếu bạn cho chúng thời gian, không gian và sự tôn trọng, chúng sẽ khiến bạn choáng váng với sự sâu sắc của riêng chúng.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here