The Graide Network | Mai Anh, Minh Châu lược dịch

Dạy&Học số 35 | Tháng 05/2021

Chúng ta đều biết rằng giáo viên phải đối mặt với rất nhiều vấn đề khác nhau. Hình ảnh một giáo viên thường mất ngủ vào ban đêm; trở nên kiệt sức bởi nhiều hình thức kỷ luật ở trên lớp và là người không hứng thú với việc làm các bài đánh giá tiêu chuẩn ngày càng không phản ánh được việc học thực tế của học sinh dường như đang trở nên ngày càng phổ biến.

Các triệu chứng chung như mệt mỏi, choáng ngợp, buồn chán, trầm cảm, lo lắng, căng thẳng, thờ ơ và thất vọng được gọi chung là “tình trạng kiệt sức của giáo viên”. Trong khi những triệu chứng này có thể coi là đặc trưng cho bất kì nhà giáo dục nào khi chúng vượt quá sức chịu đựng của họ, thì tình trạng này lại thường ảnh hưởng nặng nhất tới các giáo viên chủ nhiệm – những người phải tiếp xúc với học sinh hàng ngày. 

Để giải quyết hiệu quả vấn đề này, chúng ta cần xem xét kỹ lưỡng các khía cạnh liên quan đến tình trạng kiệt sức của giáo viên bao gồm: định nghĩa , nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa. 

Tình trạng kiệt sức ở giáo viên là gì? 

Trước khi có thể đưa ra và thực hiện hiệu quả các phương pháp để giải quyết tình trạng kiệt sức, chúng ta cần phải hiểu vấn đề này là gì. Đây là lúc ta cần tới một định nghĩa tốt về “tình trạng kiệt sức ở giáo viên”.

Hai nhà nghiên cứu Jesús Montero-Marín và Javier García-Campayo giải thích như sau: “Hội chứng kiệt sức được biểu hiện bởi một chuỗi ba nhóm: điên cuồng, thiếu năng lực và mệt mỏi”, đó là “một phản ứng kéo dài đối với các tác nhân gây căng thẳng mãn tính về cảm xúc và cá nhân trong công việc.”  Nói cách khác, kiệt sức là một trạng thái diễn ra dai dẳng trong thời gian dài, khiến giáo viên phải phát triển một trong ba cơ chế phản ứng:

  • Kiệt sức: trạng thái mà giáo viên cảm thấy họ không thể cống hiến thêm được nữa
  • Hoài nghi: thái độ xa cách đối với công việc, đồng nghiệp, học sinh và các khía cạnh khác của công việc
  • Không hiệu quả: cảm giác trở nên kém cỏi và kém hiệu quả trong công việc

Không khó để nhận ra rằng trạng thái này đang gây tổn hại tới học sinh, giáo viên, ban giám hiệu (những người vốn phải giải quyết  sự căng thẳng và tỉ lệ bỏ nghề cao của giáo viên), phụ huynh và cả tập thể nói chung.

Số liệu thống kê về tình trạng kiệt sức của giáo viên nói lên điều gì?

Tình trạng kiệt sức của giáo viên không chỉ đơn thuần là một vấn đề nhỏ nhặt ; đây cũng không đơn thuần những câu chuyện ta nghe được từ bạn bè hay đồng nghiệp, hay những đứa trẻ bị tác động bởi vấn đề này.  Tình trạng này được chứng thực bởi số liệu thống kê thực tế và đáng kinh ngạc.

Báo cáo của “The Alliance for Excellent Education” cho biết: “Khoảng nửa triệu giáo viên Hoa Kỳ chuyển đi hoặc nghỉ việc mỗi năm”, đồng thời cho biết thêm rằng sự thiếu hụt này gây ra những ảnh hưởng không đồng đều đến các trường có tỷ lệ đói nghèo cao. Hơn nữa, điều này “tiêu tốn ngân sách của Hoa Kỳ lên đến 2,2 tỷ đô la mỗi năm”, một con số gây sốc khi xét đến tình trạng thiếu hụt ngân sách vốn đã gây ra cho các trường công lập. Đặc biệt, vấn đề này trở nên đáng lo ngại trong bối cảnh tỷ lệ tuyển sinh ngày càng tăng. Với hơn một triệu trẻ em đến độ tuổi đi học từ năm 2008 đến năm 2016 cùng với con số khoảng nửa triệu giáo viên nghỉ việc hoặc chuyển công tác hàng năm thì tỷ lệ biến động là rất lớn.

Một nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng có  khoảng 17% giáo viên nghỉ việc trong vòng 5 năm đầu tiên – chiếm khoảng ⅕ lực lượng lao động – một con số không đáng ngạc nhiên trong bối cảnh quy mô lớp học ngày càng lớn còn chi tiêu lại đang ngày càng bị cắt giảm.

Đáng buồn thay, nghỉ hưu không phải là nguyên nhân cho những con số này. Một báo cáo của Viện Chính sách Học tập cho biết: “Khoảng 90% nhu cầu giáo viên hàng năm trên toàn quốc được tạo ra khi giáo viên bỏ nghề, khoảng 2/3 giáo viên nghỉ dạy vì những lý do khác hơn là nghỉ hưu.” Trong thống kê này cũng có một thực tế là nhu cầu chuyển nghề ngày càng tăng không phải là nguyên nhân gây ra tình trạng thiếu hụt, nguyên nhân chính là: tình trạng kiệt sức của giáo viên.

Nếu những số liệu thống kê về tình trạng kiệt sức của giáo viên này cho chúng ta biết bất cứ điều gì, thì đó là vấn đề này nghiêm trọng hơn nhiều người nghĩ.

Các dấu hiệu và triệu chứng của tình trạng kiệt sức ở giáo viên?

Dấu hiệu và triệu chứng của tình trạng kiệt sức khác nhau phụ thuộc vào loại áp lực mà giáo viên đã trải qua. Hai nhà nghiên cứu Montero Marín và García Campay cũng giải thích thêm rằng mặc dù định nghĩa về hội chứng này không thống nhất giữa các tài liệu, thì nguyên nhân và các biểu hiện triệu chứng lại được mô tả khá tương đồng nhau ở các cá nhân. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy quan điểm này là một quan điểm bị đơn giản hóa quá mức, điều này có thể ảnh hưởng tới sự chăm sóc mà giáo viên nhận được. Thay vào đó, lĩnh vực này cần cung cấp sự hỗ trợ cho các nhà giáo dục phù hợp với nhu cầu của họ. Nói cách khác, họ “cần xác định đặc điểm của các dạng kiệt sức khác nhau để điều chỉnh các liệu pháp điều trị cho hiệu quả hơn.”

Theo Montero-Marín và García-Campayo, ba dạng kiệt sức chủ yếu bao gồm:

Điên cuồng: Loại này bao gồm những giáo viên dành nhiều thời gian và năng lượng cho công việc, cực kỳ tận tâm với thành tích và gắn tham vọng của cá nhân vào trong những nỗ lực của họ. Hậu quả là, cuộc sống cá nhân của họ thường bị ảnh hưởng, vì họ cảm thấy họ không thể cân bằng giữa công việc và việc chăm sóc cho bản thân. 

Thiếu năng lượng: giáo viên cảm thấy thiếu động lực và hứng thú, không chuyên tâm vào công việc, Ngoài  ra, họ thường xuyên phải thực hiện những công việc nhàm chán thêm vào đó là thiếu sự công nhận những thành tích đã đạt được khiến họ tìm kiếm công việc khác.

Mệt mỏi: Khi người thầy không còn gì để cống hiến cho nghề, họ trở nên chai sạn, coi thường trách nhiệm của mình. Họ cảm thấy thiếu sự công nhận và thiếu quyền lực dẫn đến việc bỏ bê nhiệm vụ.

Mặc dù những giáo viên này có những cảm nhận khác nhau về công việc của họ và do đó có những nhu cầu được hỗ trợ khác nhau trong cuộc sống cá nhân cũng như trong  nghề nghiệp. Các triệu chứng kiệt sức của giáo viên được công bố rộng rãi bởi nhiều nghiên cứu bao gồm:

  • Cảm giác không thể hoàn thành công việc, kiệt sức  bởi hàng núi điểm số, các cuộc họp liên miên và liên tục phải hy sinh thời gian cá nhân. 
  • Choáng ngợp, hoặc cảm giác rằng giáo viên không bao giờ có thể “hoàn thành” bất cứ công việc gì.
  • Thất vọng vì không có khả năng thay đổi hệ thống, từ việc giảng dạy đến các bài kiểm tra không phản ánh quá trình học tập của học sinh đồng thời  lấy đi thời gian giáo dục có ý nghĩa và bỏ qua các giai đoạn phát triển chuyên môn
  • Kiệt sức, cả về thể chất lẫn tinh thần, do giáo viên không thể ngủ đủ giấc (thức đêm chấm điểm) và dường như không thể tác động đến sự thay đổi trong hệ thống (các bài kiểm tra tiêu chuẩn, kết quả của học sinh), buộc phải chứng kiến ​​những vấn đề tương tự lặp đi lặp lại
  • Căng thẳng, bắt nguồn từ việc thiếu sự chăm sóc bản thân, các vấn đề trong lớp học lặp đi lặp lại liên tục, sự choáng ngợp, thiếu đi các hỗ trợ mà giáo viên kỳ vọng ở ban giám hiệu, phụ huynh và các bài kiểm tra
  • Giảm cân, tăng cân, thiếu ngủ và các tình trạng thể chất khác liên quan đến căng thẳng và làm việc quá sức

Những triệu chứng này, liên quan đến cả ba kiểu kiệt sức của giáo viên, xuất phát từ nhiều nguyên nhân.

Nguyên nhân nào khiến giáo viên kiệt sức?

Kiệt sức, giống như các dấu hiệu và triệu chứng của nó, phát sinh từ nhiều nguyên nhân có liên quan và nguy hiểm. Bao gồm:

  • Thiếu quyền tự chủ, với các giáo viên chuyên nghiệp không thể đưa ra các lựa chọn quan trọng trong lớp học  cũng như về chương trình giảng dạy 
  • Các hành vi của học sinh bao gồm thiếu tôn trọng, mất tập trung và tính hòa nhập  – tất cả đều  ảnh hưởng đến số liệu thống kê về tình trạng kiệt sức của giáo viên trên toàn thế giới
  • Thiếu sự hỗ trợ từ ban giám hiệu
  • Một môi trường làm việc điên cuồng, nơi giáo viên lao hết nơi này đến nơi khác, hết nhiệm vụ này tới nhiệm vụ khác với quá ít thời gian nghỉ ngơi để sắp xếp lại và không đủ thời gian cho mỗi hoạt động
  • Suy giảm các mối quan hệ và giao tiếp kém với phụ huynh, quản lý, khiến giáo viên cảm thấy không thể truyền đạt nhu cầu của họ
  • Thiếu ngân sách để đáp ứng những nhu cầu thích hợp
  • Thiếu thời gian cho mỗi bài học hoặc phân đoạn trong ngày
  • Thiếu thời gian trong ngày để chuẩn bị đầy đủ cho các bài học, khiến giáo viên phải lựa chọn giữa việc dạy kém hoặc mất ngủ / thiếu thời gian dành cho gia đình / cho chăm sóc bản thân / cho những sở thích
  • Bị sang chấn tinh thần thứ cấp do làm việc trong bối cảnh tiếp xúc gần gũi với những học sinh người mà bị lạm dụng, bỏ rơi và trải qua đau buồn trong gia đình, nơi chăm sóc nuôi dưỡng hoặc ở các môi trường khác

Trong những điều phiền muộn này lại chứa đựng những hạt giống hy vọng, bởi vì chúng vạch ra hướng đi mà lĩnh vực giáo dục có thể áp dụng để giải quyết  tình trạng kiệt sức của giáo viên hiện nay.

Giải pháp và ngăn ngừa tình trạng kiệt sức của giáo viên

Ngăn ngừa tình trạng kiệt sức của giáo viên là một trong những nhu cầu cấp thiết trong lĩnh vực giáo dục ngày nay. Tình trạng này đòi hỏi ban giám hiệu, giáo viên, nhân viên hỗ trợ và trợ lý phải làm việc cùng nhau để tạo ra một môi trường khuyến khích nhiều hơn cho giáo viên.

Giải pháp cần bắt đầu bằng việc giúp đỡ các giáo viên đã có kinh nghiệm trong lĩnh vực này, sau đó mở rộng đến sự hỗ trợ rộng rãi bao gồm các giáo viên mới ngay khi họ bước vào lớp học. Các giải pháp này bao gồm:

Cho giáo viên nhiều quyền kiểm soát hơn

Trong khoảng một phần tư thế kỷ, giáo viên đã có một niềm tin hạn chế vào khả năng của chính họ trong việc tạo ra sự thay đổi trong lớp học. Đó là một vấn đề vẫn còn tồn tại rất nhiều cho đến ngày nay, nếu các cuộc thảo luận đang diễn ra về tầm quan trọng của quyền tự chủ của giáo viên vẫn tiếp diễn.
May mắn thay, mức độ tự chủ được gia tăng là điều mà các quốc gia khác đã đạt được, theo bài báo trên. Câu trả lời ở đây là gì? Nó có thể đơn giản như việc để giáo viên chọn thêm chương trình giảng dạy của riêng họ và xem nó sẽ đi đến đâu. Kết quả ở Phần Lan và các quốc gia thành công đáng chú ý khác thực sự rất đáng hy vọng, vì vậy có thể đã đến lúc chính quyền và các nhà hoạch định chính sách của nhà nước giảm bớt các chương trình giảng dạy bắt buộc và để giáo viên làm những gì họ muốn.

Giúp giáo viên điều chỉnh phản ứng

Hầu hết các giáo viên bước vào nghề đều tràn ngập hy vọng, rồi lại phải nhìn chính những hy vọng đó bị tiêu tan trước những tổn thương của học sinh, áp lực học tập, môi trường học điên cuồng, kỳ vọng cao ngất ngưởng và hơn thế nữa. Điều này dẫn đến cảm giác tuyệt vọng, cạn kiệt cảm xúc và các triệu chứng kiệt sức khác.

Nói rằng giáo viên cần phải “điều chỉnh thái độ của họ” nghe có vẻ tai hại và vô tâm, nhưng nó có thể là một bí quyết để ngăn chặn tình trạng kiệt sức của giáo viên. Các nghiên cứu chỉ ra rằng “điều chỉnh phản ứng của một người có thể làm giảm căng thẳng dẫn đến kiệt sức” và “các kỹ năng và chiến lược đối phó có thể được phát triển trong một khoảng thời gian,điều này có thể giúp loại bỏ các phản ứng tiêu cực gây cạn kiệt năng lượng”

Do đó, lãnh đạo nhà trường cần tạo ra nhiều hơn  các buổi hội thảo và tập huấn để giảng dạy cho các giáo viên. Con người không nhất thiết phải chuyển sang các cơ chế đối phó khi đối mặt với căng thẳng nhưng cần được hướng dẫn về những “điều chỉnh thái độ” lành mạnh thông qua giáo dục, tư vấn và thực hành có hướng dẫn. Giúp giải quyết các vấn đề về cấu hình lại, lùi lại và sắp xếp lại trật tự sẽ có thể đi một chặng đường dài.

 

Tuyên truyền và phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo

Không ai có thể mong đợi sự thay đổi nếu nhu cầu và lộ trình của nó không được nhiều người biết đến. Điều này có nghĩa là phải làm rõ về bản chất, nguyên nhân và – quan trọng nhất – các dấu hiệu và triệu chứng của kiệt sức. Vì vậy cần phải thiết kế các khóa đào tạo cho giáo viên để giúp họ nhận ra các dấu hiệu và triệu chứng của sự kiệt sức ở bản thân và những người khác. Nếu giáo viên biết những gì cần tìm, nhiều khả năng họ sẽ báo cáo về bản thân và những người khác với lòng trắc ẩn hơn là phán xét và ít có khả năng sẽ giữ im lặng hơn.
Tuy nhiên, không chỉ giáo viên cần nỗ lực nhiều hơn để phát hiện ra tình trạng kiệt sức. Ban giám hiệu cũng phải đóng một vai trò tích cực. Họ cần tổ chức cuộc họp định kỳ cho  giáo viên để tìm hiểu về tình trạng sức khỏe của giáo viên và phát hiện những  dấu hiệu kiệt sức tiềm ẩn.
Điều đó nói lên rằng, điều quan trọng đó là cần tránh gắn sự kỳ thị đối với tình trạng kiệt sức. Bởi vì có quá nhiều sự kỳ thị đã có liên quan đến các triệu chứng kiệt sức thông thường – trầm cảm là chủ yếu trong số đó – gây nên nguy cơ tạo ra một liên kết tiêu cực điều mà sẽ làm mất hết can đảm trong cả việc tự báo cáo và báo cáo nhẹ nhàng thay cho người khác.

Cung cấp những tiện nghi về sức khỏe thể chất và tinh thần

Chúng ta đều rằng biết giáo viên không có mức thu nhập cao như một số ngành nghề khác. Một nghiên cứu đã chỉ ra con số gây kinh ngạc về số tiền giáo viên bỏ ra để sắm sửa trang phúc trên lớp học (94%), vì thế chúng ta không thể mong đợi giáo viên chi tiền cho các giải pháp chăm sóc bản thân thường được đề xuất như: yoga, tham vấn/trị liệu, sở thích cá nhân.
Tuy nhiên, điều mà giáo dục có thể làm là cung cấp những tiện nghi này trong bối cảnh trường học. Các nghiên cứu chỉ ra rằng “Chánh niệm, lòng tự trắc ẩn, tính hiệu quả cá nhân và ảnh hưởng tích cực có liên quan đến hỗ trợ tinh thần, trái lại tình trạng kiệt sức và suy nhược cảm xúc có liên quan một cách tiêu cực đến hỗ trợ cảm xúc.” Hơn nữa, “Trầm cảm có liên quan nghịch chiều với các yếu tố hỗ trợ tinh thần, tổ chức lớp học và hỗ trợ giảng dạy.”
Cung cấp các phương pháp thực hành chánh niệm trong môi trường học đường sẽ giúp giáo viên cảm thấy được hỗ trợ, làm tăng các yếu tố tích cực như lòng trắc ẩn và hiệu quả cá nhân, chưa kể đến tâm trí hạnh phúc hơn. Ý tưởng này bao gồm các khóa học theo sở thích, yoga và thực hành thiền, viết nhật ký và các đề xuất khác (không bắt buộc!).

Thiết kế một lộ trình rõ ràng để giải quyết các triệu chứng của kiệt sức

Cuối cùng, các nhà giáo dục cần phản ứng nhanh chóng để thoát khỏi tình trạng kiệt sức khi chúng xuất hiện. Nếu giáo viên biết rằng ban giám hiệu sẽ thực hiện các bước để giúp họ hồi phục, nhiều khả năng họ sẽ báo cáo về những triệu chứng liên quan đến tình trạng kiệt sức của họ. Tuy nhiên, thực tế là họ không biết có sự giúp đỡ nào sẽ đến. Hiện này, các giáo viên thậm chí có thể lo sợ những kết quả tiêu cực của việc báo cáo, chẳng hạn như thiếu niềm tin vào sự giảng dạy của họ và do đó là sự thiếu tự chủ.

Thay vào đó, giáo viên cần:

  • Các chính sách rộng rãi về cách thức báo cáo tình trạng kiệt sức và cách để được tiếp nhận các chăm sóc
  • Một quy trình trực tiếp để báo cáo tình trạng kiệt sức tới ban giám hiệu
  • Lựa chọn loại hình chăm sóc mà họ muốn nhận được
  • Hỗ trợ trong việc điều chỉnh khối lượng công việc và lối sống sao cho giáo viên có thể quản lý được
  • Ban giám hiệu tích cực theo dõi và giúp đỡ với tình trạng kiệt sức

Vì nguồn lực hỗ trợ giáo viên còn hạn chế, sẽ mất nhiều thời gian để đào tạo giáo viên việc đi tìm kiếm sự trợ giúp khi họ cảm thấy cần. Theo thời gian, bằng cách cung cấp những hỗ trợ cho giáo viên , các nhà quản lý và các nhà hoạch định chính sách mới có thể thuyết phục giáo viên thực hiện bước khó khăn trong việc tiếp cận.

Tiến một bước trên con đường nâng cao sự hài lòng của giáo viên

Tình trạng kiệt sức của giáo viên sẽ không được giải quyết ngay trong một sớm một chiều. Nó sẽ đòi hỏi một đội ngũ cán bộ quản lý, nhà hoạch định chính sách, giáo viên và nhân viên hỗ trợ làm việc phối hợp để loại bỏ – hoặc ít nhất là cải thiện – những mối nguy hiểm về mặt tinh thần trong  công việc và tạo ra môi trường mà giáo viên mong muốn gắn bó suốt đời.
Giống với cuộc hành trình vạn dặm, giải quyết tình trạng kiệt sức ở giáo viên chỉ cần bắt đầu với một bước duy nhất. Một giáo viên yêu cầu sự giúp đỡ thay vì tự mình bối rối trong thất vọng; một nhà quản lý đưa ra các sáng kiến ​​tự chăm sóc bản thân; một nhà hoạch định chính sách vận động tài trợ cho các hội thảo liên quan đến kiệt sức và phòng chống nó.
Tin tốt là gì? Bắt đầu một bước chân là một công việc không khó. Bất cứ khi nào có thể, tất cả chúng ta đều nên “bước từng bước” để tạo ra những thay đổi như vậy – cho chính chúng ta, cho học sinh của chúng ta, cho đất nước của chúng ta và cho thế giới của chúng ta.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here