Leah Shafer | Ayden Lê dịch

Bài đăng trên Dạy và học số 27 – tháng 09/2020

Quá trình trẻ nhỏ học cách trò chuyện với người khác thật đáng kinh ngạc. Trẻ không chỉ phải hiểu ngữ pháp và từ vựng mà còn phải phát triển sự hiểu biết về văn hóa chẳng hạn như: trình tự trong cuộc hội thoại, nhận biết được người đối thoại và cách dẫn dắt một câu chuyện như thế nào. 

Đối với những trẻ dưới 5 tuổi học song ngữ (Dual language learners) với ngôn ngữ mẹ đẻ không phải là Tiếng Anh – quá trình đó diễn ra phức tạp hơn. Những trẻ nhỏ này phải liên tục điều hướng giữa hai ngôn ngữ và văn hóa, đồng thời học các quy tắc của cả hai. Mặc dù lợi ích của đa ngôn ngữ là rất rõ ràng, nhưng những trẻ học song ngữ có thể bị kì thị hoặc bị trêu chọc vì sự khác biệt, dẫn đến những cản trở trong sự phát triển của trẻ.

Khi sự đa dạng ngôn ngữ bùng nổ trên toàn thế giới, các nhà giáo dục đầu đời cần phải chuẩn bị để giúp học sinh học song ngữ có thể đáp ứng và vượt qua những thách thức này. Bài viết này sẽ đưa ra nhận định từ Paola Uccelli – chuyên gia về đọc viết, ngôn ngữ học và giáo dục song ngữ về cách tạo ra môi trường thuận lợi giúp phát huy khả năng của những trẻ học song ngữ cũng như gia đình của chúng.

Sự đa dạng của ngôn ngữ trong giáo dục đầu đời

Theo Uccelli – Giáo sư tại tại Trường Harvard Sau Đại học về Giáo dục cho biết: “Các cơ sở giáo dục đầu đời cần phải là những nơi mà trẻ và gia đình biết rằng họ có ‘quyền được nói’, rằng họ sẽ được lắng nghe và phản hồi với sự quan tâm và tôn trọng,”. Tuy nhiên, việc tìm được những chương trình mầm non chất lượng cao, đáp ứng về mặt văn hóa và ngôn ngữ là không hề dễ dàng.

“Sự trộn lẫn,” (Code-mixing) hoặc kết hợp các ngôn ngữ khác nhau trong một câu, không phải là dấu hiệu của sự chậm phát triển mà là do những trẻ học song ngữ đang học song song hai ngôn ngữ cùng một lúc và thường chỉ biết một số từ nhất định trong một ngôn ngữ.

Ba trong số mười trẻ em trong các chương trình Head Start (1) xuất thân từ các gia đình có ngôn ngữ chính không phải là tiếng Anh và dân số học tiếng Anh đang gia tăng trên khắp mọi nơi. Nhưng một thực tế là có rất ít nhà giáo dục mầm non thông thạo nhiều hơn một ngôn ngữ và được đào tạo về sự đa dạng về văn hóa và ngôn ngữ.

Bên cạnh đó, trẻ song ngữ ngày nay cũng nói một loạt các ngôn ngữ mà ngay cả các nhà giáo dục song ngữ hay chuyên về song ngữ cũng không có ngữ cảnh để hiểu được ngôn ngữ của trẻ.

Và mặc dù có bắt nguồn từ những mục đích tốt, bạn bè và giáo viên vẫn thường đưa ra nhận định không công bằng về mặt trí thông minh và tính cách đối với những trẻ và gia đình nói song ngữ dựa trên cách họ nói.

Ba bài học thiết yếu cho các nhà giáo dục đầu đời

Để tạo ra các lớp học tích cực, các nhà giáo dục cần bám theo một số điểm cơ bản về những trẻ song ngữ.

  • “Sự trộn lẫn,” (Code-mixing) hoặc kết hợp các ngôn ngữ khác nhau trong một câu, không phải là dấu hiệu của sự chậm phát triển mà là do những trẻ song ngữ đang học song song hai ngôn ngữ cùng một lúc và thường chỉ biết một số từ nhất định trong một ngôn ngữ.(Ngay cả khi lớn lên, một số trẻ có thể có thế mạnh về một số ngôn ngữ nhất định trong một số trường hợp nhất định – ví dụ, chỉ có thể cầu nguyện bằng tiếng Tây Ban Nha và chỉ đọc bằng tiếng Anh.) Vì thế, ở lứa tuổi Mầm non, việc trộn lẫn hai ngôn ngữ để truyền đạt một ý là điều bình thường.
  • Tương tự, sự phát triển ngôn ngữ không bị trì hoãn vì những học sinh này đang học nhiều hơn một ngôn ngữ cùng một lúc. Trẻ em đơn ngữ và song ngữ học từ với tốc độ như nhau. Trên thực tế, song ngữ đã được chứng minh là mang lại lợi thế: Nó liên quan đến việc thúc đẩy các khả năng nhận thức cấp cao, hiểu được nhiều quan điểm xã hội khác nhau và nhận thức về ngôn ngữ toàn diện (metalinguistic awareness).
  • Nếu cha mẹ có kỹ năng tiếng Anh hạn chế, đừng khuyến khích họ sử dụng tiếng Anh ở nhà với con mình. Điều này có thể dẫn đến các cuộc trò chuyện hời hợt, bế tắc không mang lại sự kích thích đối-đáp (serve-and-return) hỗ trợ sự phát triển ngôn ngữ. Phần quan trọng nhất của giao tiếp giữa cha mẹ và con cái là chất lượng của sự tương tác, bất kể ngôn ngữ.

Thiết lập các nhóm nhỏ bao gồm cả trẻ học đơn ngữ và trẻ học song ngữ, để đảm bảo sự hòa nhập qua việc giải thích cho những trẻ chỉ biết tiếng Anh rằng những trẻ học song ngữ vẫn đang học và làm mẫu cách họ có thể giao tiếp hiệu quả với bạn bè của mình.

Thúc đẩy sự hòa nhập và phát triển

Uccelli cho rằng việc thúc đẩy một môi trường đa dạng và hòa nhập là chìa khóa quan trọng. Không gian giáo dục đầu đời nên tạo điều kiện cho trẻ em nói về sự khác biệt và học cách sống trong một xã hội đa văn hóa. Các nhà giáo dục nên đồng thời hỗ trợ phát triển tiếng Anh và coi trọng ngôn ngữ mẹ đẻ của trẻ.

Đối với các nhà lãnh đạo về chương trình:

  • Viết một tuyên bố với sứ mệnh đánh giá rõ ràng sự đa dạng và hòa nhập ngôn ngữ.
  • Bất cứ khi nào có thể, hãy tìm những người am hiểu về sự phát triển và đánh giá song ngữ, có kinh nghiệm làm việc với các gia đình đa văn hóa, hoặc nói tiếng mẹ đẻ của trẻ em để tham gia vào chương trình chương trình giáo dục.
  • Hỗ trợ nhân viên đạt được những kỹ năng và phát triển về mặt chuyên môn trong các lĩnh vực văn hóa, ngôn ngữ và sự đa dạng.
  • Biên dịch sách, âm thanh và tài liệu số theo ngôn ngữ của trẻ. Làm nổi bật những nội dung này trong toàn khắp lớp học.

Đối với Giáo viên hoặc Bảo mẫu trong Lớp học:

  • Khuyến khích trẻ nói ngôn ngữ mẹ đẻ của chúng trong những môi trường phù hợp, chẳng hạn như với bạn bè cùng trang lứa hoặc riêng với giáo viên. Tránh yêu cầu trẻ nói chuyện công khai trước một nhóm nếu trẻ cảm thấy không thoải mái khi làm như vậy.
  • Thiết lập các nhóm nhỏ bao gồm cả trẻ học đơn ngữ và trẻ học song ngữ, để đảm bảo sự hòa nhập qua việc giải thích cho những trẻ chỉ biết tiếng Anh rằng những trẻ học song ngữ vẫn đang học và làm mẫu cách thức chúng có thể sử dụng để giao tiếp hiệu quả với bạn bè của mình.
  • Học các từ hoặc cụm từ chính bằng ngôn ngữ chính của trẻ học song ngữ và hát các bài hát trong lớp bằng các ngôn ngữ đó. Đừng chỉ sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ của trẻ để rèn luyện kỷ luật; thay vào đó hãy sử dụng vào giải trí và học tập.
  • Cung cấp các “không gian tự do ngôn ngữ” như những giờ nghỉ cần thiết để trẻ có thể chơi mà không cần nói chuyện, sử dụng các khối, đất nặn, hoặc các câu đố, v.v.
  • Chú ý và trả lời khi trẻ nói với bạn bằng ngôn ngữ mẹ đẻ, ngay cả khi bạn không hiểu lời.
  • Điều chỉnh ngôn ngữ phù hợp với trình độ phát triển tiếng Anh của trẻ em. Nếu một đứa trẻ vẫn đang trong giai đoạn đầu học tiếng Anh, thì hãy đơn giản hóa các thông điệp, lặp lại các từ quan trọng và sử dụng cử chỉ để hỗ trợ. Nếu có thể, hãy sử dụng chính ngôn ngữ mẹ đẻ của trẻ.
  • Mời các gia đình đa ngôn ngữ tình nguyện tham gia lớp học của bạn và sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ của họ. Đồng thời yêu cầu các phụ huynh viết nhãn cho các vật dụng trong lớp học bằng ngôn ngữ mẹ đẻ.

Chú thích:

(1) Head Start: là một chương trình miễn phí, được tài trợ bởi liên bang. Chương trình này được thiết kế cho trẻ 3-5 tuổi, nhằm thúc đẩy sự sẵn sàng đi học cho trẻ em từ các gia đình có thu nhập thấp. 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here