Ron Berger | Diệu Nguyễn dịch

Dạy & Học số 04 – Tháng 10/2018

 

Giả dụ bạn muốn học một điều gì đó mới. Có thể là làm mộc, tạo thuật toán, tập yoga hay chơi ghi-ta. Bạn hẳn có lẽ sẽ một chuyên gia và xem mẫu (gặp trực tiếp hoặc xem trực tuyến). Bạn sẽ nghiên cứu các ví dụ mẫu để tìm ra mục tiêu, cách luyện tập, sao chép cách làm, nhờ chuyên gia hướng dẫn và sửa lỗi sai cho bạn. Học và thực hành là hai khía cạnh không thể tách rời nhau: Khi bạn cố gắng tạo hình cho thanh gỗ, viết một thuật toán, chỉnh tư thế yoga hay lướt ngón tay tạo nên giai điệu, bạn sẽ nhận được phản hồi từ chính các giác quan của bản thân, từ bạn học và từ các chuyên gia đào tạo. Bạn cải thiện bản thân, đồng thời được bồi đắp thêm kiến thức chuyên sâu. Những từ ngữ chuyên môn hơn của những lĩnh vực này hẳn cũng được tiếp thu từ các thầy cô chuyên gia trong quá trình bạn thực hành.

Bạn có muốn tách rời giữa học tập và thực hành? Bạn hẳn sẽ không muốn ngồi một chỗ trên bàn hàng tháng trời chỉ để nghe về các dụng cụ làm mộc hay dụng cụ âm nhạc mà không được sờ tay vào chúng. Bạn cũng chẳng bao giờ muốn ghi nhớ 100 tư thế yoga từ một quyển sách mà lại không thực hành trên một tấm thảm. Chà, nhưng trải nghiệm của học sinh ở trường học lại như thế đấy.

Thang Bloom năm 2011 | Nguồn: Vanderbilt University Center for Teaching

Phần lớn giáo viên được dạy cách sử dụng Thang Bloom trong dạy học. Được công bố bởi Benjamin Bloom và đồng nghiệp vào năm 1956 (sau đó được điều chỉnh lại vào năm 2001 bởi một nhóm các nhà nghiên cứu, tâm lý học và chuyên gia xây dựng chương trình học), Thang Bloom về các cấp độ nhận thức đã trở nên quen thuộc với rất nhiều giáo viên và những nhà lãnh đạo trường học: Một kim tự tháp sắp xếp các mục tiêu học tập theo thứ tự từ chân lên đỉnh: Ghi nhớ, Hiểu, Ứng dụng, Phân tích, Đánh giá, và Sáng tạo.

Thang cũ hay bản điều chỉnh mới đều có đóng góp to lớn trong giáo dục. Nó nhắc nhở mỗi hoạt động giáo dục (xây dựng chương trình, thiết kế kế hoạch đánh giá, đào tạo giáo viên hay giảng dạy học sinh) đều phải tập trung vào các kỹ năng đó. Những lớp học thiếu sự phong phú của tri thức khiến học sinh đánh mất nền tảng thiết yếu và góp phần gây ra khoảng cách giữa tri thức và bình đẳng tại Hoa Kỳ ngày nay. Ngược lại, các lớp học chỉ tập trung vào kiến thức, học vẹt trong khi thiếu hoạt động ứng dụng, phân tích và sáng tạo lại dẫn tới một thách thức khác. Thực trạng này dẫn tới 2 lớp của một hệ thống giáo dục, trong đó, một nhóm học sinh tới từ các gia đình giàu có được chuẩn bị để trở thành những nhà trí thức và lãnh đạo, trong khi những đứa trẻ khác được đào tạo chỉ để vượt qua các bài thi đánh giá kỹ năng cơ bản như học thuộc lòng. Do đó, thang Bloom là một minh họa hữu ích nhấn mạnh một sự cân bằng lành mạnh mà học sinh cần.

Không may mắn thay, theo kinh nghiệm của tôi (Ron Berger, nd), thang Bloom cũng gây ra nhiều hệ quả không mong muốn. Trong suốt 40 năm làm việc cùng giáo viên, tôi nhận ra rằng: Thang Bloom khiến cho cách nhìn nhận của giáo viên về việc học bị phân cấp phân quyền. Đầu tiên, chúng ta cần ghi nhớ kiến thức, sau đó là hiểu, rồi tiến tới ứng dụng chúng, và rồi cứ thế đến bước cuối cùng mới được phép đánh giá hoặc sáng tạo. Dựa trên từng bước đi cụ thể, giáo viên, trường học và chính quyền địa phương soạn ra các chương trình đào tạo, thiết kế các bài giảng tách biệt hẳn những kỹ năng này và cho rằng học sinh phải thành thạo một kỹ năng trước khi rèn kỹ năng bậc cao hơn.

Ứng dụng rời rạc và tách biệt các kỹ năng của thang Bloom trong học tập không phải là ý định sâu xa của tác giả. Tuy nhiên, cách hiểu sai này đang ngày càng phổ biến. Trên thực tế, viêc ghi nhớ, hiểu và ứng dụng không diễn ra tuần tự. Chúng ta xây dựng hiểu biết một phần thông qua hoạt động ứng dụng và sáng tạo.

Nền giáo dục phải trả giá quá lớn bởi vì hiểu lầm này. Học sinh bị giữ lại ở một “bậc” trong kim tự tháp giả tưởng bởi vì chúng ta nghĩ rằng chúng chưa sẵn sàng tới “cấp độ cao hơn”. Ví dụ, nhiều người Mỹ trưởng thành chỉ thành thạo đến toán tiểu học bởi vì đã quên phần lớn kiến thức toán trung học phổ thông. Chúng ta nhớ các bước làm bài thi nhưng chúng ta không bao giờ áp dụng nó vào cuộc sống, không bao giờ hoàn toàn hiểu hoặc sử dụng chúng.

Những ngày này tôi vinh dự được làm việc cùng với những ngôi trường hiểu được mối liên hệ không thể tách rời giữa học tập và thực hành. Trong những trường học liên kết với EL Education (một mạng lưới các trường tư và trường công nơi tôi làm Giám đốc Học thuật) và rất nhiều trường học như thế trên khắp cả nước, học sinh hào hứng tham gia các hoạt động thực hành ý nghĩa bên cạnh giờ học. Chúng thực hành như những nhà khoa học hay sử gia, nghiên cứu môi trường địa phương hay các di tích lịch sử để làm ra các sản phẩm hữu ích cho cộng đồng, như là một cuốn sách hướng dẫn, một bản báo cáo chất lượng nước, một cuốn sách về lịch sử địa phương. Các tiết học thuần cung cấp kiến thức vẫn diễn ra, nhưng chúng không phải dành cả năm trời chỉ để ghi nhớ ngày tháng hay dữ liệu chỉ để vượt qua bài kiểm tra. Chúng đang thực học nội dung, phân tích dữ liệu, bồi đắp hiểu biết về các vấn đề địa phương và các lĩnh vực rộng hơn của khoa học và lịch sử; và đồng thời cũng sáng tạo và cống hiến cho xã hội.

Khi học sinh hào hứng ứng dụng tri thức để xây dựng những vẻ đẹp và giá trị như một phần của quá trình học tập, thành quả mang lại vượt xa hiểu biết sâu rộng mà chúng thu được. Khi đó, chúng được bồi đắp thêm động lực, niềm tự hào và kỹ năng thủ công hay lao động. Khi bước chân vào thị trường lao động, suốt đời, chúng sẽ không phải đối mặt với những đánh giá dựa trên điểm số mà là đạo đức, nhân cách và năng lực làm việc. Nếu học sinh không được xây dựng một tiêu chuẩn lao động chất lượng cao khi còn ngồi trên ghế nhà trường (có thể hiểu là xuất sắc trong những gì mà chúng tạo ra), vậy thì khi nào chúng mới bồi đắp đạo đức nghề nghiệp này?

Hiện nay tôi đang làm việc với nhiều trường cấp 3 trong mạng lưới thuộc khu dân cư thành thị thu nhập thấp. Học sinh từ các trường này phần lớn ra trường đúng hạn và mỗi đứa trẻ đều đỗ vào một trường đại học. Tôi thường được hỏi rằng bí kíp của chúng tôi là gì? Và làm thế nào điều này có thể xảy ra? Thực tế thì chẳng có bí mật nào ngoài sự chăm chỉ cả. Nhưng có một điều đặc biệt: Học sinh ở những ngôi trường này liên tục tạo ra những tác phẩm đẹp và tinh xảo. Chúng hiểu sâu kiến thức, có tiêu chuẩn cao với lao động và sứ mệnh của chúng rất rõ ràng.

(*) Ron Berger là Giám đốc Học thuật của EL Education, một mạng lưới phi lợi nhuận về cải tiến trường học. Sống tại Amherst, Mass., ông là một diễn giả đồng thời tác giả của 6 đầu sách về giáo dục và từng dạy ở một trường công trong vòng 25 năm.

Mới đây Trung tâm Derek Bok về Giảng dạy và Học tập (The Derek Box Center for Teaching and Learning) của ĐH Harvard đã đề xuất một thang Bloom mới (như hình dưới).

Khung mới này được đưa ra cũng nhằm xóa bỏ một ngộ nhận có thể có khi diễn giải hai thang cũ. Ngộ nhận đó là kỹ năng sáng tạo chỉ chiếm một phần nhỏ (đỉnh tam giác) trong khi phần lớn thời gian lại dành để thuần tập trung vào ghi nhớ kiến thức. Do vậy, khung Bloom mới có dạng hình phễu, nhấn mạnh tầm quan trọng của các kỹ năng bậc cao, và các kỹ năng bậc cao hơn đòi hỏi khả năng thực hành hoặc thậm chí thành thạo các kỹ năng bậc thấp hơn. Đặc biệt trong đó, phân tích, đánh giá và khả năng sáng tạo được đặt ngang hàng ở trên cùng.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here