Tranh: Bee Johnson/Behance | CC BY-NC-ND 4.0

Amanda Morin | Khuất Tuấn dịch

Dạy&Học số 30 | Tháng 12/2020

Kỷ luật và trừng phạt có giống nhau không? Mọi người thường sử dụng các thuật ngữ này thay thế cho nhau, tuy vậy giữa chúng lại có sự khác biệt. Kỷ luật là cách để dạy những đứa trẻ tuân theo các quy định hoặc sửa chữa các hành vi sai trái. Có kỷ luật tiêu cực và kỷ luật tích cực.

Hình phạt là một hình thức kỷ luật tiêu cực. Nó thường được sử dụng nhằm loại bỏ hoặc kết thúc 1 hành vi không mong đợi. Kỷ luật tích cực, thứ đôi khi được hiểu là hệ quả nhằm để sửa chữa [corrective consequences] hành vi hoặc là các hướng dẫn mang tính tích cực [positive guidance], cũng giúp chấm dứt hành vi, và thậm chí có thể hiệu quả hơn việc trừng phạt.

Khi đứa trẻ khiến bạn căng thẳng hoặc không tuân thủ theo các quy tắc, bạn có thể nhanh chóng đưa ra cho chúng một hệ quả làm cho chúng khó chịu để dừng lại hành vi đang làm. Đó là phản ứng phổ biến khi bạn cảm thấy thất vọng, tức giận hoặc đơn giản là chán nản. Nhưng nó không có khả năng giúp đứa trẻ thay đổi hành vi về lâu dài. 

Hãy xem xét tình huống sau: Sandra và Javier đã tranh cãi về hộp bút chì màu suốt cả buổi chiều. Một trong hai đứa đã đẩy người kia và chúng bắt đầu tranh cãi. Bạn có thể nói rằng: “Hai em, dừng lại. Hôm nay, hai em sẽ không được phép ra ngoài chơi”.

Đó là sự trừng phạt. Nó có thể giúp dừng lại hành vi này ngay tức khắc nhưng không dạy được cho Sandra và Javier kỹ năng mà chúng cần để đưa ra một quyết định tốt hơn cho lần tranh cãi tới.

Khi sử dụng kỷ luật tích cực, bạn có thể nói: “Đưa cô hộp bút chì màu đó. Không bạn nào có thể sử dụng nó ngay bây giờ. Sandra, hãy hít thở sâu nào em. Bây giờ hãy sử dụng câu mà chúng ta đã luyện tập ngày hôm qua để cho Javier biết tại sao em lại giận dữ.” Bạn có thể vẫn cảm thấy khó chịu và bực bội. Nhưng bạn biết rằng bạn đang chuẩn bị cho một kết quả tốt hơn cho lần tới.

Kỷ luật tích cực không khuyến khích hành vi. Nhưng nó dạy cho trẻ biết lường trước hậu quả và nâng cao tinh thần trách nhiệm. Nó cũng giúp những đứa trẻ nhìn thấy mối liên hệ giữa những gì chúng làm và những gì xảy ra tiếp theo – hệ quả tự nhiên và hệ quả logic.

Tìm hiểu thêm về sự trừng phạt và kỷ luật:

Kỷ luật tiêu cực/ 

Hình phạt

Kỷ luật tích cực/

Hệ quả nhằm sửa lỗi

Cách tiếp cận
  • Bị động: Xử lý tình huống mang tính thời điểm
  • Chủ động: Xử lý tình huống mang tính thời điểm và dạy trẻ em những kỹ năng cho tương lai
Nó là gì?
  • Hình phạt cho việc làm sai. Nó cố gắng thay đổi hành vi về sau của trẻ bằng các khiến trẻ phải “trả giá” cho những hành vi sai trái đã làm.
  • Một hệ quả tự nhiên và logic cho những hành vi sai trái. Mục đích của nó nhằm thay đổi cách cư xử về sau của đứa trẻ bằng cách giúp chúng học từ sai lầm.
Điểm trọng tâm
  • Cho phép bạn kiểm soát hành vi của trẻ và đưa ra hệ quả cho quyết định của chúng.
Quan điểm
  • Giả định rằng hành vi đó hoàn toàn là điều “sai trái” hay “xấu xí” (mà không cố gắng đi tìm hiểu nguyên nhân, động cơ,… ).
  • Cung cấp ít sự trợ giúp để tìm hiểu cách cư xử khác đi trong tương lai
Nó như thế nào?
  • Những hệ quả không liên quan trực tiếp tới những gì đang diễn ra, chẳng hạn như tước đi những đặc quyền quyền hoặc đồ dùng, yêu cầu trẻ làm một nhiệm vụ khó chịu hoặc đẩy thêm các trách nhiệm, đưa thêm các đầu việc hoặc thậm chí, trừng phạt liên quan tới thân thể ở nhà.

(Các nghiên cứu cho thấy rằng sự trừng phạt liên quan tới thân thể có thể làm tăng sự hung hăng và các hành vi tiêu cực khác).

  • Hệ quả phải đảm bảo 3 chữ R: hợp lý [reasonable], liên quan tới vấn đề [related to the problem] và là kết quả từ chính hành vi hay hành động [resulting from the behavior or action]. 
  • Hệ quả tự nhiên là kết quả tất yếu và không tránh khỏi từ một hành động.
  • Hệ quả logic cũng liên quan tới hành động.  Nhưng chúng sẽ được sử dụng khi bạn can thiệp bởi vì hành động này có thể khiến ai đó bị thương hoặc bị thiệt hại.
Một vài ví dụ về các loại hệ quả Hệ quả tiêu cực:

  • Sandra đang trò chuyện với bạn của mình trong khung giờ đọc sách tĩnh, do vậy, cô giáo đã giao thêm bài về nhà môn Toán.
  • Javier trượt ván trên đường khi cậu ấy không được cho phép. Và cậu ấy đã phải làm thêm phần việc nhà của anh trai mình trong một tuần.
Hệ quả tự nhiên:

  • Sandra đang trò chuyện với bạn của mình trong khung giờ đọc sách tĩnh, do vậy cô ấy phải tiếp tục đọc cuốn sách của mình. Cô ấy sẽ bị bỏ lỡ chương trình TV yêu thích của cô ấy ở nhà bởi vì cô ấy đã đọc lâu hơn so với bình thường.

Hệ quả logic:

  • Javier trượt ván trên đường khi cậu ấy không được cho phép. Bạn chỉ ra rằng cậu ấy đã lựa chọn không tuân thủ theo các quy ước, do vậy cậu ấy sẽ không được cho phép sử dụng ván trượt trong ngày nữa. 
Những đứa trẻ học được gì? Thông điệp là “Bạn cần phải dừng lại hành vi đó, nó sai”. Trẻ học được:

  • Trẻ không thể học được cách kiểm soát hành động của mình. 
  • Hành vi của các em cần được quản lý bởi bạn.
  • Cẩn thận để không bị bắt gặp còn quan trọng hơn là thay đổi những gì các em đang làm.
Thông điệp là “Đây là những gì bạn có thể hoặc nên làm để thay thế.”. Trẻ học được:

  • Trẻ có thể kiểm soát hành động của mình.
  • Trẻ có thể tự quản lý hành vi của mình thông qua quá trình tự kiểm soát.
  • Trẻ cần thay đổi hành vi của mình nhằm tránh phải đối mặt với những hậu quả.
Kết quả
  • Lòng tự trọng bị giảm đi
  • Tăng thêm những cuộc tranh cãi liên quan tới quyền lực
  • Sự sợ hãi và oán giận giữa hai bạn
  • Làm giảm thành tích học tập
  • Tăng thêm lòng tự trọng
  • Làm giảm đi các cuộc tranh cãi liên quan tới quyền lực
  • Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa hai bạn
  • Làm tăng thành tích học tập

 

Không phải bạn lúc nào cũng luôn luôn tiếp cận được các hành vi theo cách mình mong muốn, đặc biệt là trong những thời điểm căng thẳng. Nhưng bạn có thể lựa chọn cách thay đổi chúng, ở trường cũng như ở nhà. Đọc câu chuyện của một gia đình đã tìm được đúng hướng đi như thế nào sau nhiều năm quản lý một cách sai lầm. Tìm hiểu thêm các hướng dẫn để hiểu rằng các hành vi là một hình thức giao tiếp quan trọng.

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here