Martha Beach | Nguyễn Ngọc Diệp dịch

Bài đăng trên Dạy và học số 8, tháng 2 năm 2019

Vào một buổi chiều mùa thu ấm áp, một nhóm trẻ em chạy quanh Sân chơi McCleary, nằm ở Leslieville, vùng lân cận Toronto. Sân chơi McCleary nằm ở ngay phía nam của Queen Street East, ở một khu dân cư yên tĩnh. Mặt sân được bao phủ bởi cỏ mềm và mùn gỗ; những khúc gỗ tròn, những tảng đá và các cây non đã lấp đầy khuôn viên nhỏ, có cổng che chắn này. Trẻ em chạy tung tăng chơi dưới tán cây với với những chú sóc. Lũ trẻ lăn lê bò toài trên những tảng đá và tranh nhau trèo lên các đống gỗ. Hai đứa trẻ chơi với những khúc gỗ trong 10 phút và rồi chúng thấy được một cầu trượt màu cam sáng. Mỗi đứa trẻ trượt cầu trượt vài lượt, nhưng chẳng mấy chốc chúng lại coi đó là một đoàn tàu trong trò chơi mới mình.

Sân chơi phủ lá này là một phần của một xu thế mới. Đây là một sân chơi tự nhiên, được tạo thành từ những con đường nhỏ, cây cối, bụi cây, khúc gỗ và những tảng đá từ vùng Canada Shield. Cầu trượt là đồ chơi vận động duy nhất ở đây mang tính truyền thống. Không có xích đu, xà hay bập bênh, và thậm chí không gì có màu sắc tươi sáng – không có gì được làm bằng nhựa hoặc kim loại.

Sân chơi tự nhiên là một ví dụ về hướng chúng ta thay đổi cách tiếp cận khi chơi. Trong cả thập kỷ qua, các chuyên gia đã nhận ra rất nhiều vấn đề với đồ chơi vận động truyền thống và đồ chơi có cấu trúc quá tỉ mỉ. Việc thiết kế đồ chơi và công viên mới giúp trẻ học hỏi và phát triển mà không cần người lớn. Không phải tất cả các bậc phụ huynh đều biết về các sân chơi không có cấu trúc cứng nhắc này, nhiều cộng đồng sinh sống không có đủ điều kiện cho những sân chơi dạng này, và cũng vẫn có nhiều người đánh giá cao sân chơi tiêu chuẩn với các đồ chơi vận động có thiết kế sẵn.

Các sân chơi được thiết kế cố định thì đã xuất hiện trên toàn quốc chỉ tầm hơn một thập kỷ trước và chỉ mang lại lợi ích về mặt kỹ năng vận động thô. Các sân chơi loại này có một mục tiêu duy nhất; chỉ cần một khoảng nhỏ có cầu trượt và kèm theo một bức tường tập leo và đương nhiên chúng không phù hợp cho tất cả trẻ em. Chúng được xây dựng dành cho trẻ đã phát triển về thể chất và tinh thần. Các sân chơi thiết kế cố định chỉ cho phép trẻ chơi theo một cách cứng nhắc, chơi những gì nằm trong khả năng cung cấp của đồ chơi vận động đó, mà khả năng này lại bị giới hạn. Điều này hoàn toàn tương tự với những đồ chơi được thiết kế ra mà chỉ có duy nhất một mục tiêu sử dụng.

Giảm sự can thiệp của người lớn là bước đầu tiên để tránh xa lối chơi cứng nhắc. Michael Martins, giáo viên giáo dục thể chất tại Viện Nghiên cứu Giáo dục Ontario (OISE) thuộc Viện Nghiên cứu Giáo dục trẻ em tại Đại học Toronto đã nói “Những trò chơi mang tính mở cho phép học sinh tương tác với nhau chứ không phải với người lớn”. Những thiết kế mới có thể thành công trong việc thay đổi hành vi của trẻ em, nhưng chú ý rằng điều cần thay đổi ở đây chính là hành vi của người lớn. “Người lớn có một thói quen xấu khi nghĩ rằng họ là người biết rõ nhất tất cả” – ông Adam Bienenstock, chủ sở hữu và người sáng lập Sân chơi Tự nhiên Bienenstock cho hay. Cha mẹ có xu hướng luôn ở quanh và điều khiển con chơi. Thật trớ trêu đây chính là lý do tại sao khi có một sân chơi tự nhiên ở giữa High Park, nằm ở ngay trung tâm thành phố Toronto, thì trong đầu các bậc phụ huynh lại xuất hiện một nỗi lo khi để con cái họ chạy chơi lang thang tại đó.

Tuy nhiên, có một sự khác biệt rõ ràng giữa sự can thiệp của người lớn và sự giám sát của người lớn. Thay đổi bản chất của việc chơi có nghĩa là người lớn không cần phải can thiệp hoặc hỗ trợ trẻ trong các trò chơi và hoạt động, ví dụ đơn giản rằng người lớn chỉ cần đảm bảo trẻ em không trèo lên lan can cao hoặc đẩy trẻ nhỏ hơn trên một chiếc xích đu. Còn trẻ em khi chơi tại các sân chơi kiểu mới này vẫn cần có sự giám sát. May mắn thay, các công trình kiến trúc của sân chơi kiểu mới không có thiết kế trên nền cao, không có những cầu trượt dài hoặc xà, điều này cũng đồng nghĩa với việc rủi ro về chấn thương cho trẻ sẽ thấp hơn và cần ít sự giám sát kỹ lưỡng từ giáo viên và phụ huynh. Những yếu tố này sẽ góp phần cho trẻ chơi độc lập hơn.

Việc để trẻ tự chơi sẽ giúp trẻ học được nhiều. “Cách chơi không bị bó buộc và nhiều tương tác này giúp trẻ nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề” – Martins nói. Chơi mang tính mở hình thành cho trẻ phát triển kỹ năng xã hội, phát triển tính hợp tác, tạo cho trẻ cho ham muốn sáng tạo và trí tưởng tượng phong phú. Để trẻ tự làm và chơi, rồi trẻ sẽ học và tìm ra cách để giải quyết vấn đề.

Bên cạnh những lợi ích về phương diện giáo dục, các thiết kế mới đã cho thấy được những cải tiến đáng kể, chẳng hạn như khi so sánh với các thiết kế cứng nhắc truyền thống về độ bền. Đồ chơi vận động bằng kim loại kiểu gì cuối cùng bị hao mòn, rỉ sét hoặc vỡ. Bienenstock đã nói: “Tảng đá sẽ không vỡ”. Thêm vào đó, đồ chơi vận động không bị bó buộc có tính linh hoạt cao. Bienenstock cũng nói rằng: “Đưa vào sân chơi một tảng đá và với trẻ tảng đá có thể là một chiếc ô tô, hoặc đầu máy xe lửa hoặc một con tàu. Nhưng nếu đưa cho trẻ một chiếc xe hơi bằng nhựa và thép, với trẻ tất cả sẽ chỉ có vậy và dừng lại ở đó – chỉ là chiếc xe hơi bằng nhựa và thép mà thôi”. Giá trị thực sự cho thấy vào những tháng mùa đông. Một thiết kế cứng kiểu truyền thống chỉ có thể cung cấp rất ít kiểu chơi vào mùa đông, trong khi đó trẻ em vẫn có thể xây dựng thiết kế cho mình những ý tưởng trên những tảng đá, những ngọn đồi và khúc gỗ ngay cả khi có băng, bùn, và tuyết phủ trên mặt đất.

Thiết kế ba sân chơi này đã được chứng minh được tính phổ biến của chúng: sân chơi tự nhiên, chơi sử dụng đồ vật tái chế, và đồ chơi vận động tập trung vào việc phát triển các kỹ năng vận động tinh. Đầu tiên các chuyên gia xác định ra các vấn đề và tiếp đó các nhà thiết kế, kiến ​​trúc sư và chuyên gia về trẻ em tiếp bước với các giải pháp. Bây giờ việc của cộng đồng là phải chọn cách tiếp cận nào để cách chơi gợi mở là phù hợp nhất.

Sân chơi tự nhiên mang tính đa mục tiêu và tính gợi mở. “Cơ hội có trong tự nhiên nhiều như thế nào thì bạn cũng có nhiều lựa chọn như vậy” – Bienenstock nói. Ngày nay, nhiều trẻ em không có nhiều cơ hội để học ở bên ngoài. Nate Habermeyer làm việc tại Evergreen, một tổ chức tài trợ liên kết với cộng đồng và trường học để giúp liên kết được những gì trong thành phố và tự nhiên, đã nói “Thật đáng kinh ngạc khi nhìn thấy những cơ hội bị bỏ qua.”. Sân chơi tự nhiên cho phép trẻ có các lựa chọn để chơi, để học và để phát triển. Không có bục hoặc các bậc thang để trẻ em khuyết tật về thể chất và tinh thần cũng có thể chơi. “Nếu bạn chỉ phải làm một việc duy nhất, hãy trồng một cái cây to, vĩ đại” – Bienenstock nói. Chỉ thêm một tảng đá, một khúc gỗ, bụi cây lớn và những lối đi nhỏ, điều này cũng hướng trẻ em tự khám phá thiên nhiên quanh mình.

Một cách khác để trẻ có thể tự khám phá đó là thông qua chơi với đồ vật tái chế. Phương thức chơi này cũng đáp ứng tiêu chí đa mục tiêu và và có tính mở giống như các sân chơi tự nhiên, nhưng các sân chơi với đồ vật tái chế này không đồng bộ này tiếp cận trẻ theo cách khác. Sân chơi có các vật liệu xây dựng khác nhau như hộp, thùng, khung, mẩu gỗ, ván, và thậm chí cả bọt biển hình khối khổng lồ được xây dựng, nhưng không có thiết kế kiến trúc để leo trèo. Trẻ em xây dựng không gian vui chơi của riêng mình. Ở New York, một số sân chơi theo hình mẫu này đã được xây dựng trong vài năm qua, như Công viên Cầu Brooklyn và Sân chơi Imagination mới được cải tạo. Vào cuối ngày, các nhân viên tại sân chơi với đồ vật tái chế American này sẽ cất khóa mọi thứ trong một nhà kho cho đến ngày hôm sau. Bất kỳ trẻ em nào cũng có thể chơi trong môi trường nhiều đồ vật lẻ rải rác này. Trẻ cùng làm việc để xây dựng không gian chơi và giải quyết các rắc rối mà chúng gặp phải.

Gần đây, các nhà sản xuất cũng đã cố gắng xây dựng các công trình kiến trúc có thiết kế mở, không giới hạn và tập trung giúp trẻ xây dựng kỹ năng. Bên sản xuất cũng đã thiết kế đồ chơi vận động nhằm kích thích trí tưởng tượng của trẻ con và kỹ năng vận động tinh. Evos Play System là một dòng đồ chơi vận động mới được thiết kế bởi Landscape Structures, một công ty có trụ sở tại Minnesota. Trường Greenfield ở Edmonton đã lắp ráp được một phần vào năm ngoái. Đồ chơi của Evos Play System không bắt buộc có chỗ vào hoặc ra theo quy định nào cố định và để leo lên, trẻ em cần sử dụng sức mạnh cơ bắp và trí tuệ của mình. Đồ chơi vận động của Evos có thể đặt ngày trên mặt đất, mặc dù cũng có nhiều đồ chơi vận động có liên quan việc leo trèo, khiến một số trẻ em không thể tiếp cận được để chơi.

Đồ chơi vận động dạng mở như của Evos có thể trở nên phổ biến hơn vì không phải ai cũng đồng ý rằng sân chơi được xây dựng sẵn là không tốt. “Tôi không nghĩ rằng đồ chơi vận động theo định hướng sẵn là một thứ xấu. Cái gì cũng có mặt tốt. Cho phép học sinh được tự làm những thứ chúng định sẽ làm mới là điều rất quan trọng” – Martins đã nói – “Vì vậy, miễn là việc chơi đưa ra một thử thách cho trẻ em, thì đó sẽ là một điều tốt. Học sinh trở nên năng động hơn và được tương tác trực tiếp với nhau là điều tuyệt vời”. Sự cân bằng chính là bí kíp. “Có một sự khác biệt giữa sai bảo và gợi ý” – theo lời của Bienenstock. Cung cấp các công cụ phục vụ để chơi là gợi ý; trò chơi hình thành từ bất cứ điều gì trẻ tưởng tượng trong đầu. Martins cũng đồng ý và nói “Cung cấp cho học sinh nguyên liệu để tự làm đồ chơi theo những gì trẻ sẽ chơi mới thực sự quan trọng.

Kết hợp đồ chơi vận động cũ với các khái niệm mới có thể làm thay đổi diện mạo một khu vui chơi. Chi phí cho một sân chơi mới và sáng tạo vẫn còn lớn hơn nhiều chi phí mà hầu hết các cộng đồng có thể gánh vác được. Khi một cộng đồng, trường học hoặc nhóm không thể chi trả chi phí một sân chơi mới, Tổ chức Evergreen sẽ tham gia với tư cách là bên hỗ trợ và giúp gây quỹ. Đồ chơi vận động mới có thể có giá lên tới 20.000 đô la, 50.000 đô la hoặc thậm chí một triệu đô la, Bienenstock cho biết. Nhưng chi phí cho một sân chơi tự nhiên cũng có thể tương đương. Bất kỳ kiểu sân chơi nào cũng mất thời gian và tiền bạc để thiết kế, xây dựng và lắp ráp. Thiết kế càng phức tạp, phải tuân theo càng nhiều quy định. Chi phí tăng lên khi các thiết kế phải đáp ứng được các quy định đã được xác định bởi Hiệp hội Tiêu chuẩn Canada, và sẽ đòi hỏi nhiều thời gian và kỹ năng hơn. “Những tư duy vô nghĩa từ người lớn và vật bị quy định rất đắt đỏ” – Bienenstock nói, nhưng ông cũng vẫn tin rằng số tiền này đáng giá theo cách nào đó. “Làm thế nào để bạn đánh giá được giá trị của việc chơi?” – Bienenstock nói rằng giá trị nên được quy ra dựa trên thời gian mà sân chơi được sử dụng; việc chọn các cấu trúc có thể đương đầu với thử thách của thời gian luôn luôn đáng đồng tiền bát gạo.

Sân chơi tự nhiên, sân chơi với đồ vật tái chế và và sân chơi có đồ chơi vận động như của Evos Play System đều là những giải pháp sáng tạo và có tính mở để giải quyết vấn đề chơi một cách cứng nhắc. “Đối với trẻ em, nhiệm vụ của chúng là chơi” – Bienenstock đã nói – “Đó là cách trẻ học”. Các thiết kế mới đang giúp thay đổi cách tiếp cận của chúng ta đối với cách chơi của trẻ em. Sân chơi có tính mở và đồ chơi không cứng nhắc đang trở nên phổ biến hơn. Nhưng đó chỉ là giải pháp mới cho một vấn đề cũ. Chúng ta không biết loại sân chơi mới nào hoặc loại đồ chơi đắt tiền mới nào sẽ được sản xuất để trở thành lựa chọn tốt nhất trong thời gian dài. Tất cả những gì chúng ta biết là phần lớn cuộc sống của trẻ đã được lên khung. Bây giờ chúng ta cần hỗ trợ và cho trẻ chơi, tự mình trải nghiệm thế giới, học hỏi những điều mới mà không cần sự giúp đỡ của người lớn và quan trọng nhất là có niềm vui khi chơi.

Nguồn: The Changing Nature Of Play

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here